İçindekiler
Adak nedir, ne zaman bağlayıcı olur?
Adak (nezir), kişinin dinen yükümlü olmadığı bir ibadeti kendi isteğiyle üstlenmesidir. Genellikle bir dileğin gerçekleşmesi şartına bağlanır: "Şu olursa şunu yapacağım." Şart gerçekleştiği anda adak vacip hâle gelir; yani yerine getirilmesi artık zorunludur.
Buradaki kritik nokta şu: adak, kalpten geçirmekle kurulmaz. Sözün dille söylenmesi gerekir. İçinden "olursa bir kurban keserim" diye geçiren kişi adak adamış olmaz. Ancak bunu ağzından çıkardıysa, kimse duymamış olsa bile adak kurulmuştur.
Adak nasıl adanır: sözü doğru kurmak
Adağın belirli bir kalıbı yoktur. Türkçe söylemek yeterlidir; Arapça bilmek ya da özel bir dua okumak şart değildir. Önemli olan neyi, hangi şarta bağlı olarak üstlendiğinizin net olmasıdır.
Sözü kurarken şu üç şeyi açıkça belirtmek, sonradan yaşanacak kafa karışıklığını tamamen önler:
- Şart: Neyin gerçekleşmesi hâlinde? ("Ameliyatım başarılı geçerse…")
- Ne yapacağınız: Cinsi ve sayısı belli olsun. ("…bir koyun kurban keseceğim")
- Etin ne olacağı: Belirtmeseniz de olur, ama belirtirseniz ona uymanız gerekir. ("…etini fakirlere dağıtacağım")
Örnek bir adak cümlesi: "Allah rızası için, oğlumun sağlığına kavuşması hâlinde bir koyun kurban kesmeyi adadım."
Dikkat edin: "Bir koyun keseceğim" ile "bir koyun kurban keseceğim" arasında fark vardır. İkincisinde kurban ibadeti üstlenilmiştir ve kurban şartlarını taşıyan bir hayvan kesilmelidir. Bu ayrım, özellikle horoz adağı gibi durumlarda belirleyici olur.
Hangi adaklar geçerli değildir?
Her söz adak sayılmaz. Bir adağın geçerli olması için üç şart aranır:
- İbadet cinsinden olmalı. Kurban kesmek, oruç tutmak, sadaka vermek gibi. "Şu olursa bir hafta konuşmayacağım" adak olmaz.
- Kişinin gücü dahilinde olmalı. Ödeyemeyeceğiniz bir bedeli üstlenmek adağı geçerli kılmaz.
- Günah içermemeli. Dinen yasak bir şeyi adamak geçersizdir ve yerine getirilmez.
Ayrıca farz olan bir ibadet adanamaz. "Şu olursa beş vakit namaz kılacağım" demek adak değildir; namaz zaten farzdır.
Adadığımı hatırlamıyorsam ne yapmalıyım?
En sık karşılaştığımız durum bu. Yıllar önce zor bir günde bir söz verilmiş, dilek gerçekleşmiş, ama tam olarak ne söylendiği hatırlanmıyor. Pratik yaklaşım şöyle:
| Durum | Ne yapılır |
|---|---|
| Kurban keseceğinizden eminsiniz, cinsi belirsiz | En azı yeterlidir; küçükbaş bir hayvan (koyun/keçi) kâfidir |
| Sayıyı hatırlamıyorsunuz | Bir adet yeterlidir |
| Kurban mı sadaka mı dediğiniz belirsiz | İhtiyatlı olan kurban kesmektir |
| Hiç kurbandan söz etmediniz | Verdiğiniz sözün gereği neyse o yapılır |
| Adayıp adamadığınızdan emin değilsiniz | Adak gerekmez; ancak dilerseniz nafile kurban kesebilirsiniz |
Bu tabloyu yıllardır aldığımız sorulara göre hazırladık; yaygın kabul gören görüşleri özetler. Kendi durumunuz bu satırlara tam oturmuyorsa bağlı bulunduğunuz müftülüğe danışmanızı öneririz.
Adak ne zaman kesilmeli?
Adak sırasında bir zaman belirtildiyse (örneğin "Ramazan'da" ya da "çocuğum doğduğunda") o zamana uyulması gerekir. Zaman belirtilmemişse şart gerçekleştikten sonra yılın herhangi bir gününde kesilebilir; Kurban Bayramı'nı beklemek gerekmez.
Geciktirmek adağı düşürmez, borç olarak kalır. Ancak ilk fırsatta yerine getirilmesi tavsiye edilir. Biz yılın 365 günü adaklık kesimi yapıyoruz; bayram haftası dışında randevu genellikle aynı gün veriliyor.
En sık yapılan beş hata
- Etten yemek. Adak kurbanının etinden adayan kişi ve bakmakla yükümlü olduğu yakınları yiyemez. En çok bu kural bilinmiyor.
- Bedelini sadaka olarak vermek. Kurban adandıysa kurban kesilmelidir; parasını vermekle adak yerine gelmez.
- Kümes hayvanı kesmek. Kurban adandıysa koyun, keçi, sığır, manda ya da deveden olmalıdır.
- Yaş şartını atlamak. Koyun ve keçide bir yaş, sığırda iki yaş şartı vardır.
- Süresiz ertelemek. Adak zamanaşımına uğramaz; kişi üzerinde borç olarak kalır.
Bu maddelerin ayrıntısını adaklık sayfamızda ve sıkça sorulan sorularda bulabilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler yaygın kabul gören görüşleri özetler ve bir fetva niteliği taşımaz. Kendi durumunuza özel tereddütlerinizde bağlı bulunduğunuz müftülüğe danışmanızı öneririz.